İçindekiler
1I. Dünya Savaşı ve Sonuçları
I. Dünya Savaşı (1914-1918), insanlık tarihinin en büyük savaşlarından biridir. İttifak Devletleri (Almanya, Avüsturya-Macaristan, Osmanlı, Bulgaristan) ve İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya, ABD) arasında yaşanmıştır.
Savaşın Başlama Nedenleri
Siyasi: Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımları
Ekonomik: Sömürgecilik yarışı ve pazar arayışı
Askeri: Bloklaşma ve silahlanma yarışı
Bahane: Avüsturya-Macaristan veliahtının Saraybosna'da suikaste uğraması (28 Haziran 1914)
Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler
Çanakkale
1915 - Başarılı savunma
Kafkas Cephesi
Rusya'ya karşı
Kanal Cephesi
Mısır - İngilizlere karşı
Irak Cephesi
İngilizlere karşı
Çanakkale Savaşı (1915)
İtilaf Devletleri İstanbul'u ele geçirmek ve Rusya'ya yardım ulaştırmak amacıyla Çanakkale'ye saldırmışlardır. Deniz ve kara savaşlarının her ikisinde de başarısız olmuşlardır. Müstafa Kemal Anafartalar'da büyük başarı göstermiş ve ulusal bir kahraman haline gelmiştir. "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!"
2Kurtuluş Savaşı'na Giden Yol
I. Dünya Savaşı'nın kaybedilmesiyle 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma sonrası Osmanlı toprakları işgal edilmeye başlanmıştır.
Önemli Tarihler
30 Ekim 1918: Mondros Ateşkes Antlaşması
13 Kasım 1918: İtilaf donanması İstanbul'a geldi
15 Mayıs 1919: İzmir'in Yunanlar tarafından işgali
19 Mayıs 1919: Müstafa Kemal'in Samsun'a çıkışı
16 Mart 1920: İstanbul'un resmen işgali
Milli Cemiyetler
İşgallere karşı halk, bulunduğu bölgelerde direniş cemiyetleri kurmuştur. Bu cemiyetler daha sonra Sivas Kongresi'nde "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" altında birleştirilmiştir. Yararlı cemiyetler milli birliği savunurken, zararlı cemiyetler azınlık haklarını ve ayrılıkçı düşünceleri desteklemiştir.
3Millî Mücadele
Millî Mücadele, 19 Mayıs 1919'da Müstafa Kemal'in Samsun'a çıkmasıyla başlamış, genelgeler ve kongreler ile örgütlenmiştir.
Hazırlık Dönemi
19 Mayıs 1919: Müstafa Kemal Samsun'a çıktı
28 Mayıs 1919: Havza Genelgesi (mitingler)
22 Haziran 1919: Amasya Genelgesi (amaç ve gerekçe)
23 Temmuz 1919: Erzurum Kongresi (bölgesel → ulusal kararlar)
4 Eylül 1919: Sivas Kongresi (ulusal birlik)
23 Nisan 1920: TBMM'nin açılması
Savaş Dönemi (Cepheler)
Doğu Cephesi: Ermenilere karşı → Gümrü Antlaşması (ilk antlaşma)
Güney Cephesi: Fransızlara karşı → Maraş, Urfa, Antep savunması
Batı Cephesi: Yunanlılara karşı → İnönü, Sakarya, Büyük Taarruz
Batı Cephesi en önemli cephedir; düzenli ordu burada savaşmıştır.
Batı Cephesi Kronolojisi
Ocak 1921: I. İnönü Muharebesi (zafer)
Mart 1921: II. İnönü Muharebesi (zafer)
Temmuz 1921: Kütahya-Eskişehir (yenilgi, geri çekilme)
Ağüstos-Eylül 1921: Sakarya Meydan Muharebesi (zafer, savunma)
Ağüstos 1922: Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi
9 Eylül 1922: İzmir'in kurtuluşu
4Türkiye Cumhuriyeti'nin Kuruluşu
Savaşın kazanılmasının ardından barış sürecine geçilmiş ve yeni devletin temelleri atılmıştır.
Cumhuriyete Giden Adımlar
11 Ekim 1922: Mudanya Ateşkes Antlaşması
1 Kasım 1922: Saltanatın kaldırılması
24 Temmuz 1923: Lozan Barış Antlaşması
13 Ekim 1923: Ankara başkent ilan edildi
29 Ekim 1923: Cumhuriyet ilan edildi
3 Mart 1924: Halifelik kaldırıldı
Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)
Yeni Türk devletinin tüm dünya tarafından tanındığı antlaşmadır. Kapitülasyonlar kaldırılmış, sınırlar belirlenmiş, Boğazlar'ın statüsü düzenlenmiştir. Lozan, Türkiye'nin bağımsızlığını uluslararası hukuk çerçevesinde tescil etmiştir.
5Atatürk İnkılapları
Cumhuriyet'in ilanından sonra toplumun her alanında köklü değişiklikler yapılmıştır. Bu inkılaplar Türkiye'yi modern bir devlet haline getirmeyi amaçlamıştır.
Siyasi Alanda
- Saltanatın kaldırılması (1922)
- Cumhuriyetin ilanı (1923)
- Halifeliğin kaldırılması (1924)
- Çok partili hayat denemeleri
- Kadınlara seçme ve seçilme hakkı (1934)
Toplumsal Alanda
- Şapka Kanunu (1925)
- Tekke ve zaviyelerin kapatılması (1925)
- Uluslararası takvim ve saat (1926)
- Yeni Türk harfleri (1928)
- Soyadı Kanunu (1934)
Hukuk Alanında
- Türk Medeni Kanunu (1926) - İsviçre'den alındı
- Türk Ceza Kanunu (1926) - İtalya'dan alındı
- Tevhid-i Tedrisat (1924) - Eğitim birliği
Ekonomik Alanda
- İzmir İktisat Kongresi (1923)
- Aşar vergisinin kaldırılması (1925)
- I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1933)
- Devlet fabrikalarının kurulması
6Önemli Noktalar
Mutlaka Bilmen Gerekenler
- I. Dünya Savaşı'nın başlama nedeni: Sömürgecilik yarışı ve milliyetçilik
- Çanakkale Savaşı'nda Müstafa Kemal'in Anafartalar zaferini kazanması
- Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918) Osmanlı'nın fiilen sona erdiğini gösterir
- 19 Mayıs 1919 Milli Mücadele'nin başlangıcıdır
- TBMM 23 Nisan 1920'de açılmıştır
- Lozan Antlaşması (1923) Türkiye'nin uluslararası tanınmasını sağlamıştır
- Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir
Sık Yapılan Hatalar
- Mondros Ateşkesi (1918) ile Mudanya Ateşkesi'ni (1922) karıştırmak
- Amasya Genelgesi, Erzurum Kongresi, Sivas Kongresi kronolojisini yanlış bilmek
- Batı Cephesi'ndeki savaşların sırasını karıştırmak (İnönü → Sakarya → Büyük Taarruz)
- Gümrü'nün ilk antlaşma olduğunu bilmemek
- İnkılapların hangi alana ait olduğunu yanlış sınıflandırmak
7Pratik Sorular
Öğrendiklerini test et! Aşağıdaki soruları çözmeye çalış.
I. Dünya Savaşı'nın çıkış nedenlerini ve savaşa katılan ülke gruplarını (İtilaf-İttifak) yazınız.
Müstafa Kemal'in Samsun'a çıkışından TBMM'nin açılışına kadar olan olayları kronolojik olarak sıralayınız.
Çanakkale Savaşı'nın Türk ve dünya tarihi açısından önemini açıklayınız. Bu savaşın I. Dünya Savaşı'nın gidişatına etkisi ne olmuştur?
Batı Cephesi'ndeki muharebeleri sırasıyla yazınız. Kütahya-Eskişehir yenilgisinin sonuçları nelerdir?
Atatürk İnkılapları'nı siyasi, toplumsal, hukuki ve ekonomik alanlara göre sınıflandırınız. Her alandan en az 3 inkılap yazınız ve bunlardan birinin toplumsal etkisini değerlendiriniz.