İçindekiler
1Yumuşama (Detant) Dönemi Nedir?
Yumuşama Dönemi veya uluslararası literatürdeki adıyla 'Detant' (Détente), Doğu ve Batı blokları arasındaki gerginliğin 1960'ların başından itibaren azalmaya başladığı süreci ifade eder. Soğuk Savaş'ın sert rüzgarları yerini kontrollü bir rekabete ve diplomatik görüşmelere bırakmıştır. Bu dönem, nükleer bir savaşın eşiğinden dönülmesiyle (Küba Füze Krizi) tarafların birbirini yok etme stratejisinden, 'birlikte yaşama' zorunluluğunu kabul etmesine geçişidir.
Dönemin Başlangıcı
Çoğu tarihçiye göre Yumuşama Dönemi, 1961 Kennedy-Kruşçev görüşmesi ve 1962 Küba Füze Krizi sonrasında tarafların kurduğu 'Kırmızı Hat' (Red Line) ile fiilen başlamıştır.Detant Kavramı
Fransızca bir kelime olan Détente, yay kirişinin gevşetilmesi anlamına gelir. Siyasette ise gerginliğin azalması ve diyalog kapılarının açılması demektir.2Yumuşama Dönemi'ni Hazırlayan Etkenler
Bloklar arasındaki buzların erimesi tesadüf değildir; her iki tarafın da buna mecbur kaldığı ciddi nedenler bulunmaktadır. Özellikle nükleer silahlanmanın geldiği nokta, kazananın olmayacağı bir savaş senaryosunu (Mutually Assured Destruction - Karşılıklı Garantili Yıkım) doğurmuştur.
| Faktör | Açıklama |
|---|---|
| Nükleer Dehşet Dengesi | Her iki gücün de birbirini dünyadan silecek silahlara sahip olması. |
| Küba Füze Krizi | Nükleer savaşın eşiğinden dönülmesiyle oluşan 'aklıselim' tavır. |
| Ekonomik Nedenler | Silahlanma yarışının bütçeleri sarsması ve halkların refah talebi. |
| Blok İçi Çatlaklar | Çin-SSCB gerginliği ve Fransa'nın NATO askeri kanadından çıkması. |
3Silahsızlanma ve Diyalog Süreci
Bu dönemde imzalanan antlaşmalar, sadece birer kağıt parçası değil, insanlığın topyekün yok oluşunu engelleyen bariyerlerdir. SALT-I ve SALT-II bu sürecin en somut adımlarıdır.
Önemli Antlaşmalar
SALT-I (1972): Stratejik Silahları Sınırlandırma Görüşmelerinin ilki, savunma füzelerini kısıtlamıştır. SALT-II (1979): Saldırı silahlarını kısıtlayan ancak SSCB'nin Afganistan'ı işgaliyle ABD tarafından onaylanmayan antlaşma. Helsinki Nihai Senedi: Avrupa'da sınırların değişmezliği ve insan hakları vurgusuyla 35 ülkenin imzaladığı belge.4Yumuşama Dönemi'nde Sıcak Çatışmalar
Adı 'Yumuşama' olsa da bu dönemde dünyanın her yerinde barış hakim değildi. Süper güçler doğrudan savaşmak yerine 'vekalet savaşları' (proxy wars) üzerinden rekabetlerine devam ettiler.
Vietnam Savaşı (1955-1975)
ABD'nin komünizmin yayılmasını engellemek için girdiği ancak ağır kayıplar vererek çekildiği, Amerikan kamuoyunda büyük travma yaratan savaştır.Keşmir Meselesi
Hindistan ve Pakistan arasında İngiltere'nin bölgeden çekilmesinden sonra başlayan ve günümüze kadar devam eden toprak anlaşmazlığıdır.5Yumuşama Dönemi'nde Türkiye
Türkiye, bu dönemde Batı bloku içinde yer almasına rağmen, özellikle Kıbrıs Meselesi nedeniyle ABD ile ciddi krizler yaşamıştır. Bu durum Türk dış politikasında çok yönlülüğün önemini artırmıştır.
| Olay | Türkiye'ye Etkisi |
|---|---|
| Johnson Mektubu (1964) | ABD'nin Türkiye'yi Kıbrıs'a müdahale etmemesi için tehdit etmesi; güven kaybı yaratmıştır. |
| Haşhaş Ekimi Krizi | ABD'nin baskısına rağmen üretimin devam etmesiyle ortaya çıkan gerginlik. |
| Kıbrıs Barış Harekatı (1974) | Türkiye'nin adadaki soydaşlarını korumak için yaptığı müdahale ve sonrasındaki ABD ambargosu. |
Ege Sorunları
Kıta sahanlığı, Karasuları (6 mil - 12 mil), Hava sahası (FIR hattı) ve Adaların silahlandırılması meseleleri bu dönemde tırmanmıştır.7Önemli Noktalar
Mutlaka Bilmen Gerekenler
- Yumuşama süreci Küba Füze Krizi'nden sonra başlamıştır.
- SALT-I ve SALT-II nükleer silahlanmayı durdurmayı amaçlamıştır.
- Helsinki Nihai Senedi ile Avrupa'da güvenlik ve insan hakları ön plana çıkmıştır.
- Bağlantısızlar Hareketi (Bandung Konferansı) iki blok dışında üçüncü bir yol açmıştır.
- Türkiye, Johnson Mektubu sonrası dış politikasını çeşitlendirmeye başlamıştır.
- SSCB'nin Afganistan'ı işgali Yumuşama Dönemi'ni fiilen sona erdirmiştir.
Sık Yapılan Hatalar
- Yumuşama Dönemi'nde hiç savaş olmadığını sanmak (Vietnam ve Arap-İsrail savaşları devam etmiştir).
- SALT-II antlaşmasının yürürlüğe girdiğini düşünmek (İmzalandı ama onaylanmadı).
- Helsinki Nihai Senedi'ni askeri bir pakt sanmak (Siyasi ve insani bir belgedir).
- Kıbrıs Barış Harekatı'nın sadece Yunanistan ile sorun yarattığını sanmak (ABD ambargosu unutulmamalı).
8Pratik Sorular
Öğrendiklerini test et! Aşağıdaki soruları çözmeye çalış.
Sıkça Sorulan Sorular
Yumuşama Dönemi tam olarak ne zaman başladı?
Genel kabul olarak 1962 Küba Füze Krizi sonrası tarafların doğrudan iletişim kurma kararı almasıyla başladığı kabul edilir.
Detant ve Soğuk Savaş aynı şey mi?
Hayır, Detant Soğuk Savaş'ın içindeki bir evredir; gerginliğin azaldığı ve diyaloğun arttığı bir dönemdir.
Sınavda bu konudan en çok ne sorulur?
Genellikle Helsinki Nihai Senedi'nin içeriği ve Türkiye'nin Kıbrıs Meselesi eksenindeki dış politikası sorulmaktadır.
SALT-I ve SALT-II farkı nedir?
SALT-I başarıyla uygulanmış ve savunma füzelerini kısıtlamıştır; SALT-II ise imzalanmış ancak SSCB'nin Afganistan işgali nedeniyle ABD senatosunca onaylanmamıştır.
Bağlantısızlar Hareketi nedir?
Ne ABD (Batı) ne de SSCB (Doğu) blokuna dahil olmak istemeyen, çoğunlukla yeni bağımsız olmuş Asya ve Afrika ülkelerinin oluşturduğu 'Üçüncü Dünya' grubudur.
Yumuşama Dönemi neden bitti?
1979'da SSCB'nin Afganistan'ı işgali, bloklar arası güveni tamamen yıkarak 'İkinci Soğuk Savaş' sürecini başlatmıştır.
İlgili Konular
Soğuk Savaş Dönemi
Bloklaşmanın zirve yaptığı, ideolojik kutuplaşmanın dünyayı ikiye böldüğü dönem.
II. Dünya Savaşı
Modern dünya düzeninin kurulmasına yol açan, 20. yüzyılın en büyük küresel çatışması.
Osmanlı Devletinde Islahat Hareketleri
Osmanlı'nın modernleşme çabaları ve Batılılaşma süreci.
21. Yüzyılda Türkiye
21. Yüzyılda Türkiye Konu Anlatımı | TYT+AYT Tarih | Koç'a Sor konusunu inceleyin.