İçindekiler
1Kavram ve Terim Nedir?
Mantığın en küçük birimi kavramdır. Bir nesnenin veya varlığın zihindeki tasarımı olan 'kavram', bu tasarımın dille ifade edilmiş haline ise 'terim' diyoruz. Örneğin 'ağaç' zihnimizde canlandığında bir kavramdır; bunu 'ağaç' sözcüğüyle dile getirdiğimizde terim olur. Unutma, her terim bir kavramdır ancak her sözcük bir terim değildir. Terim olabilmesi için bir anlam ifade etmesi gerekir.
Önemli Not
Edatlar (ve, veya, ise, gibi) tek başlarına bir anlam ifade etmedikleri ve bir tasarımı temsil etmedikleri için 'terim' sayılmazlar.2Nelik, Gerçeklik ve Kimlik
Kavramların dış dünyadaki karşılıkları ile olan ilişkisini üç başlıkta inceleriz. Nelik (essence), bir kavramın sadece zihindeki varlığıdır. Gerçeklik, o kavramın dış dünyada bir karşılığının olmasıdır. Kimlik ise o gerçekliğin 'şurası, burası' diye gösterilebilir olmasıdır.
Varlık İlişkisi
Her kavramın bir neliği vardır. Ancak her kavramın gerçekliği olmak zorunda değildir. Gerçekliği olan her kavramın ise otomatik olarak neliği vardır.| Kavram | Nelik | Gerçeklik | Kimlik |
|---|---|---|---|
| Anka Kuşu | Var (Zihinde) | Yok (Dışta) | Yok |
| Dağ | Var | Var | Yok (Genel) |
| Ağrı Dağı | Var | Var | Var (Özel) |
3İçlem ve Kaplam İlişkisi
Mantığın en can alıcı ve sınavda en çok sorulan konularından biridir. Kaplam, bir kavramın içine aldığı birey sayısıdır. İçlem ise bir kavramın sahip olduğu ortak özelliklerdir. Bu ikisi arasında ters orantı vardır.
Önemli Bilgi
Kaplam \uparrow ⇒ İçlem \downarrow Kavram genelden özele indikçe içlem artar, kaplam azalır.4Terim Çeşitleri
Terimleri niteliklerine ve niceliklerine göre sınıflandırabiliriz. Bu sınıflandırma, önermeler mantığına geçiş için temel oluşturur.
Niceliklerine Göre Terimler
∀: Tümel: Tüm grubu kapsar (Bütün, Hepsi) ∃: Tikel: Grubun bir kısmını kapsar (Bazı, Birkaç) Tekil: Sadece bir varlığı temsil eder (Ali, Ankara)Kolektif ve Distribütif Terim
Bireyler grubunu ifade edip grupta gerçekleşen terimlere Kolektif (Ordu, Meclis), grupta başlayıp bireyde gerçekleşenlere Distribütif (Asker, Milletvekili) denir.5Kavramlar Arası İlişkiler
İki kavram arasındaki ilişkiyi dört temel biçimde ele alırız: Eşitlik, Ayrıklık, Tam Girişimlilik ve Eksik Girişimlilik.
| İlişki Türü | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Eşitlik | Her iki kavram birbirini kapsar | Düşünen - Konuşan |
| Ayrıklık | Hiçbir ortak elemanları yoktur | Taş - Canlı |
| Tam Girişimlilik | Biri diğerinin tüm elemanlarını kapsar | Çiçek - Gül |
| Eksik Girişimlilik | Bazı elemanları ortaktır | Öğretmen - Kadın |
7Önemli Noktalar
Mutlaka Bilmen Gerekenler
- Kavram zihindedir, terim onun dildeki karşılığıdır.
- Nelik zihinseldir, Gerçeklik dış dünyadadır.
- İçlem ve Kaplam arasında ters orantı bulunur.
- Tümel terimler tüm grubu kapsarken (\forall), tikel terimler bir kısmını kapsar (\exists).
- Soyut kavramlar bir niteliği (iyilik), somut kavramlar bir nesneyi (iyi insan) temsil eder.
- Kolektif terim grupta, distribütif terim bireyde anlam bulur.
Sık Yapılan Hatalar
- Edat ve bağlaçları (ve, ile, çünkü) terim sanmak.
- İçlem ve Kaplam arasındaki ters orantıyı karıştırmak (Yukarı çıkıldıkça içlem artar sanmak).
- Neliği olan her şeyin gerçekliği de vardır diye düşünmek.
- Kolektif ve Distribütif terimleri birbirine karıştırmak.
- Genel terim ile tümel terimi aynı şey sanmak.
8Pratik Sorular
Öğrendiklerini test et! Aşağıdaki soruları çözmeye çalış.
Sıkça Sorulan Sorular
Kavram ve terim arasındaki fark nedir?
Kavram, bir varlığın zihindeki soyut tasarımıdır; terim ise bu tasarımın dil ile ifade edilmiş somut halidir.
İçlem ve Kaplam nedir?
Kaplam bir kavramın kapsadığı birey sayısıdır; içlem ise o kavramın sahip olduğu ortak niteliklerin toplamıdır.
Hangi kelimeler terim sayılmaz?
Tek başına bir anlamı olmayan ve zihinde bir tasarım oluşturmayan 've, veya, ile, ise, belki, ama' gibi edat ve bağlaçlar terim sayılmaz.
Nelik ve Gerçeklik farkı nedir?
Nelik bir kavramın sadece zihindeki tanımıyken, gerçeklik o tanımın dış dünyada bir karşılığının (fiziksel varlığının) olmasıdır.
Kimlik ne zaman oluşur?
Gerçekliği olan bir kavramın belli bir varlıkta somutlaşmış ve 'şu' diye gösterilebilir hale gelmiş durumuna kimlik denir.
Sınavda bu konudan nasıl sorular gelir?
Genellikle kavramlar arası ilişkiler, içlem-kaplam ters orantısı ve nelik-gerçeklik-kimlik örnekleri üzerinden soru gelmektedir.
İlgili Konular
Önerme ve Önerme Türleri
Terimlerin birleşerek oluşturduğu doğruluk değeri taşıyan cümle yapıları.
Çıkarım ve Kıyas
Önermelerden yola çıkarak sonuç elde etme yöntemleri.
Sembolik Mantık
Kavram ve önermelerin sembollerle ifade edildiği ileri mantık düzeyi.
Mantığın Konusu
Mantığın Konusu Konu Anlatımı | TYT+AYT Felsefe | Koç'a Sor konusunu inceleyin.